Przewlekłe zapalenie prostaty oraz przewlekły zespół bólowy miednicy u mężczyzn są stosunkowo częstymi problemami urologicznymi. U wielu pacjentów objawy utrzymują się miesiącami lub nawracają mimo leczenia. Dolegliwości mogą obejmować ból lub dyskomfort w podbrzuszu, kroczu, okolicy odbytu, mosznie, prąciu lub pachwinach. Często towarzyszą im objawy ze strony układu moczowo-płciowego, takie jak pieczenie, parcie na mocz, dyskomfort po oddaniu moczu, ból po ejakulacji lub uczucie przewlekłego napięcia w miednicy.
W części przypadków przyczyną jest zakażenie bakteryjne, które wymaga odpowiednio dobranej diagnostyki mikrobiologicznej i leczenia przeciwbakteryjnego. U dużej grupy mężczyzn nie udaje się jednak potwierdzić jednoznacznej przyczyny bakteryjnej. W takiej sytuacji mówi się często o przewlekłym niebakteryjnym zapaleniu prostaty lub przewlekłym zespole bólowym miednicy. Etiologia tego problemu nie jest w pełni poznana, a leczenie nie zawsze daje trwały i przewidywalny efekt.
Jedna z możliwych teorii zakłada, że u wybranych pacjentów znaczenie mogą mieć poszerzone sploty żylne miednicy, zwłaszcza w okolicy prostaty. Splot okołoprostatyczny, żyły sromowe, żyły okołoodbytnicze i gałęzie żył biodrowych wewnętrznych tworzą złożoną sieć naczyń odprowadzających krew z narządów miednicy. Jeżeli dochodzi do ich poszerzenia, zastoju lub nieprawidłowego odpływu, może pojawiać się przewlekłe przekrwienie tkanek. Teoretycznie taki zastój żylny może nasilać ból, uczucie ciężkości, dyskomfort po długim siedzeniu lub objawy przypominające przewlekłe zapalenie prostaty.
Należy wyraźnie podkreślić, że nie jest to mechanizm potwierdzony u wszystkich pacjentów. Poszerzone żyły miednicy nie muszą być przyczyną dolegliwości, a samo ich stwierdzenie w badaniu obrazowym nie oznacza automatycznie konieczności leczenia zabiegowego. Jest to jednak możliwy element obrazu klinicznego, który warto rozważyć u mężczyzn z przewlekłymi, nawracającymi dolegliwościami, szczególnie wtedy, gdy dotychczasowa diagnostyka nie wykazała jednoznacznej przyczyny, a standardowe leczenie nie przynosi trwałej poprawy.
Poszerzone sploty żylne można oceniać różnymi metodami obrazowania. W praktyce pomocne mogą być badania USG Doppler, badanie przezodbytnicze TRUS, rezonans magnetyczny miednicy lub tomografia komputerowa w protokole naczyniowym. W wybranych przypadkach najdokładniejszą ocenę anatomii żylnej daje flebografia, czyli badanie kontrastowe wykonywane podczas procedury wewnątrznaczyniowej.
Leczenie powinno być zawsze dobierane indywidualnie. U części pacjentów stosuje się postępowanie zachowawcze, obejmujące leczenie przeciwzapalne, fizjoterapię, modyfikację aktywności, leczenie zaburzeń napięcia mięśni dna miednicy lub metody wpływające na układ żylny. Jeżeli jednak objawy są nasilone, przewlekłe, nawracające i współistnieją z istotnymi nieprawidłowościami żylnymi, można rozważyć leczenie wewnątrznaczyniowe.
Jedną z takich metod jest embolizacja patologicznych splotów żylnych miednicy. Zabieg polega na selektywnym zamknięciu niewydolnych lub poszerzonych naczyń za pomocą materiałów embolizacyjnych, takich jak spirale, plugi naczyniowe, pianka obliterująca lub inne środki stosowane w radiologii interwencyjnej. Celem jest ograniczenie nieprawidłowego przepływu, refluksu lub zastoju żylnego w obrębie miednicy.
Doświadczenia dotyczące embolizacji splotów okołoprostatycznych u mężczyzn są nadal ograniczone. W literaturze dostępne są pojedyncze doniesienia i małe serie przypadków dotyczące męskich zaburzeń żylnych miednicy. Istnieją również obserwacje kliniczne, w których po zamknięciu patologicznych splotów żylnych uzyskiwano znaczną poprawę dolegliwości bólowych u wybranych pacjentów. Nie oznacza to jednak, że embolizacja jest standardowym leczeniem przewlekłego zapalenia prostaty lub że powinna być wykonywana u każdego chorego z takimi objawami.
Najbardziej rozsądne podejście polega na dokładnej kwalifikacji. Najpierw należy wykluczyć przyczyny infekcyjne, nowotworowe, proktologiczne, neurologiczne i mięśniowo-powięziowe. Następnie, jeżeli obraz kliniczny sugeruje możliwy komponent żylny, warto ocenić układ żylny miednicy. Dopiero po zestawieniu objawów, wyników badań obrazowych i dotychczasowego przebiegu leczenia można rozważyć, czy pacjent może odnieść korzyść z leczenia zabiegowego.
Embolizacja splotów żylnych miednicy u mężczyzn pozostaje metodą wymagającą dalszych badań. Może być jednak brana pod uwagę jako opcja u starannie wybranych pacjentów z przewlekłymi, trudnymi do leczenia dolegliwościami miednicy, szczególnie wtedy, gdy współistnieją poszerzone żyły okołoprostatyczne lub inne cechy miednicznej niewydolności żylnej. W takich przypadkach celem leczenia nie jest „leczenie zapalenia prostaty” jako takiego, ale zmniejszenie możliwego komponentu żylnego, który może przyczyniać się do utrzymywania lub nawrotu objawów.
Wybrane publikacje:
- Di Trapani D., Pavone C., Serretta V., Cavallo N., Costa G., Pavone-Macaluso M. Chronic Prostatitis and Prostatodynia: Ultrasonographic Alterations of the Prostate, Bladder Neck, Seminal Vesicles and Periprostatic Venous Plexus. European Urology. 1988;15(3–4):230–234. DOI: 10.1159/000473440. PMID: 3063543.
- Pavone C., Caldarera E., Liberti P., Miceli V., Di Trapani D., Serretta V., Porcu M., Pavone-Macaluso M. Correlation between Chronic Prostatitis Syndrome and Pelvic Venous Disease: A Survey of 2,554 Urologic Outpatients. European Urology. 2000;37(4):400–403. DOI: 10.1159/000020185. PMID: 10765069.
- Condorelli R. A., Calogero A. E., Mongioi’ L., Vicari E., Russo G. I., Lanzafame F., La Vignera S. Varicocele and concomitant dilation of the periprostatic venous plexus: effects on semen viscosity sperm parameters. Journal of Endocrinological Investigation. 2016;39(5):543–547. DOI: 10.1007/s40618-015-0401-9. PMID: 26518680.
- Lotti F., Corona G., Mancini M., Biagini C., Colpi G. M., Degli Innocenti S., Filimberti E., Gacci M., Krausz C., Sforza A., Forti G., Mannucci E., Maggi M. The Association Between Varicocele, Premature Ejaculation and Prostatitis Symptoms: Possible Mechanisms. The Journal of Sexual Medicine. 2009;6(10):2878–2887. DOI: 10.1111/j.1743-6109.2009.01417.x. PMID: 19674254.
- Krieger J. N., Nyberg L., Nickel J. C. NIH Consensus Definition and Classification of Prostatitis. JAMA. 1999;282(3):236–237. PMID: 10422990.
